Küme Tipi Baş Ağrısı

Küme tipi baş ağrısı, nörolojide bilinen en şiddetli ve en dayanılmaz baş ağrısı türlerinden biridir. Ağrı, aniden başlar, kısa sürer ama son derece yoğundur. Birçok hasta bu ağrıyı “dayanılmaz”, “yakıcı” veya “gözüm oyuluyormuş gibi” şeklinde tarif eder. Küme tipi baş ağrısı, genel nüfusun yaklaşık %0.1’inde görülen nispeten nadir bir baş ağrısı hastalığıdır. Ancak küme tipi baş ağrısı, kişinin günlük yaşamını, iş performansını ve uyku düzenini ciddi şekilde etkileyebilir. Gece uykusundan uyandıran şiddetli baş ağrısı atakları, yorgunluk, anksiyete ve yaşam kalitesinde belirgin düşüşe neden olabilir. Bu nedenle, küme tipi baş ağrısı yalnızca “ağrı” değil, yaşamı altüst eden nörolojik bir sendrom olarak değerlendirilir.

Küme Tipi Baş Ağrısı Nedir?

Küme tipi baş ağrısı, primer baş ağrısı hastalıkları grubunda yer alan bir nörolojik sendromdur. Genellikle başın tek tarafında, göz çevresinde ortaya çıkan çok şiddetli ağrılarla kendini gösterir. Bu ağrılar “küme” dönemleri halinde gelir; yani belirli bir zaman diliminde sık sık tekrar eder, ardından haftalar veya aylar boyunca kaybolabilir. Bazı hastalarda mevsimsel özellik gösterir; bahar ve sonbahar aylarında ataklar artabilir.

Birçok hastada bu ataklar her gün aynı saatlerde ortaya çıkar — özellikle geceleri uykudan uyandıracak kadar yoğundur. Bu nedenle küme tipi baş ağrısı, bazen “alarm saati ağrısı” olarak da anılır. Ağrı genellikle göz çevresi, alın, şakak veya yüzün bir tarafında hissedilir.
Hastalar sıklıkla bu ağrıyı şu şekilde tarif ederler:

“Sanki gözümün arkasına sıcak bir çubuk saplanıyor.”
“Başımın bir tarafı yanıyor, patlayacak gibi.”

Küme Baş Ağrısı Neden Olur?

Küme tipi baş ağrısının nedeni tam olarak bilinmemekle birlikte, yapılan araştırmalar bu hastalığın beynin hipotalamus bölgesindeki işlev bozukluklarıyla ilişkili olduğunu göstermektedir. Hipotalamus, vücudun biyolojik saatini kontrol eden bölgedir. Bu nedenle, küme tipi baş ağrısı ataklarının genellikle günün aynı saatlerinde ya da yılın aynı dönemlerinde (özellikle ilkbahar ve sonbaharda) tekrarlaması tesadüf değildir.

Bu baş ağrısı türünde ağrının ortaya çıkmasında trigeminal sinir sistemi önemli rol oynar. Bu sinir, yüzün ağrı duyusunu taşır ve aktif hale geldiğinde şiddetli, tek taraflı yüz ve göz çevresi ağrısına neden olur. Bu sinirin parasempatik sinir sistemi lifleri ile yakın ilişkisi sonucunda gözde kızarma, sulanma ve burun tıkanıklığı gibi otonomik belirtiler de baş ağrısına eşlik edebilir.

Beyin damarlarında geçici vazodilatasyon (damar genişlemesi), ağrının başlamasında etkili olabilir. Ayrıca serotonin, melatonin ve histamin gibi beyin kimyasallarındaki dengesizlikler de hem ağrının hem de atakların sirkadiyen düzenle ortaya çıkmasında rol oynar.

Bazı dış etkenler de bu biyolojik hassasiyeti tetikleyebilir:

Alkol, özellikle atak döneminde alındığında ağrıyı hemen başlatabilir.
Sigara içimi, hastalık riskini ve atak sıklığını artırabilir.
Uyku düzensizlikleri, stres ve ani çevresel değişiklikler (örneğin basınç farkı, sıcaklık değişimi) de tetikleyici olabilir.

Özetle, küme tipi baş ağrısı; beyin, damar sistemi ve sinir ağları arasındaki karmaşık etkileşimden kaynaklanan bir nörolojik hastalıktır. Bu nedenle tedavisi de çok yönlü, biyolojik ve davranışsal yaklaşımların birleşimini gerektirir.

Küme Tipi Baş Ağrısında Risk Faktörleri

Küme tipi baş ağrısının neden bazı kişilerde ortaya çıktığı tam olarak bilinmese de, yapılan araştırmalar bazı risk faktörlerinin hastalık gelişimini kolaylaştırdığını göstermektedir.

Cinsiyet

Küme tipi baş ağrısı erkeklerde kadınlara göre 3–4 kat daha sık görülür.
Uzun yıllar boyunca bu durum erkeklerde daha yaygın sanılsa da, son yıllarda yapılan çalışmalar kadınlarda tanı oranlarının arttığını ve cinsiyet farkının giderek azaldığını göstermektedir.
Hormonal faktörlerin ve yaşam tarzı farklılıklarının bu farkta rol oynadığı düşünülmektedir.

Yaş

Hastalık genellikle 20 ila 40 yaş arasında başlar ve en sık 30’lu yaşların başlarında görülür.
Ancak bazı hastalarda daha erken yaşta veya ileri yaşta da başlayabilir.
Bu yaş aralığı, beyin kimyasallarındaki ve biyolojik ritimdeki değişimlerin etkili olabileceğini düşündürmektedir.

Sigara ve Alkol Kullanımı

Küme tipi baş ağrısı hastalarının büyük bir kısmı sigara içen bireylerdir.
Sigara, beyin damar yapısını ve oksijenlenmeyi etkileyerek atakları kolaylaştırabilir.
Ayrıca alkol, özellikle küme dönemlerinde alındığında atakları hemen tetikleyebilen en güçlü dış faktörlerden biridir.
Bu nedenle hastalara, özellikle atak dönemlerinde alkolden tamamen uzak durmaları önerilir.

Genetik ve Aile Öyküsü

Küme tipi baş ağrısında genetik yatkınlık da rol oynamaktadır.
Ailesinde bu hastalık bulunan kişilerde risk, genel nüfusa göre 5 ila 10 kat daha yüksektir.
Araştırmalar genetik faktörlerin hastalık gelişiminde %5–20 oranında etkili olabileceğini göstermektedir.

Küme Tipi Baş Ağrısının Belirtileri Nelerdir?

Küme tipi baş ağrısının belirtileri oldukça karakteristiktir ve genellikle ilk bakışta diğer baş ağrılarından ayırt edilebilir. Ağrı küme dönemi boyunca (12 haftaya kadar sürebilir) her atakta başın bir tarafında (genellikle aynı tarafta), çoğunlukla göz çevresinde, şakakta veya alında hissedilir. Ağrının şiddeti son derece yüksektir — hastalar bunu çoğu zaman “gözümün arkasına sıcak bir çubuk sokuluyor gibi” veya “dayanılmaz bir yanma ve delici ağrı” şeklinde tarif ederler.

Ataklar genellikle 15 dakika ile 3 saat arasında sürer ve günde birden fazla kez (1-8 atak) tekrarlayabilir. Bu ataklar genellikle günün aynı saatlerinde genel eğilimindedir. Küme baş ağrısı atakları hastayı çoğunlukla gece aynı saatte uykudan uyandırır, bu da hastalığın “biyolojik saatle” ilişkili olduğunu düşündürür.

Ağrıya genellikle otonomik belirtiler eşlik eder:

Ağrılı tarafta gözde kızarma ve sulanma,
Burun tıkanıklığı veya akıntısı,
Alında ve yüzde terleme,
Göz kapağında düşme (ptozis) ve göz bebeğinde küçülme (miyozis),
Yüzde kızarma,
Belirgin huzursuzluk veya yerinde duramama

Küme tipi baş ağrısı, migrenden baş ağrısı atağı sırasında hastaların davranış biçimlerinin sorgulanması ile ayrılabilir.
Migren hastaları genellikle sessiz bir ortamda uzanmak isterken, küme tipi baş ağrısı olan kişiler genellikle hareket halindedir, odada dolaşır, başını tutar veya duvara yaslar. Hatta ağrının şiddeti ile kendilerine zarar verici davranışlarda bile bulunabilirler.

Bu baş ağrısı türü, kısa süreli olmasına rağmen en şiddetli ağrı tiplerinden biridir ve bazen hastalarda “intihar baş ağrısı (suicide headache)” olarak da anılır.

Küme Tipi Baş Ağrısında Atak Dönemleri ve Küme Dönemi Nedir?

Küme tipi baş ağrısı, adını “atakların kümeler halinde ortaya çıkmasından” alır.
Bu hastalıkta ağrılar belli dönemlerde yoğun bir şekilde tekrarlayan ataklar halindedir, ardından aylar hatta yıllar süren tamamen ağrısız dönemler gelir.

Küme Dönemi (Aktif Dönem)

Küme dönemi, hastalığın aktif olduğu ve ağrı ataklarının sık yaşandığı dönemdir.

Bu dönem genellikle 6 ila 12 hafta sürer.
Hastalar bu süreçte her gün, hatta günde birkaç kez baş ağrısı atağı yaşayabilir.
Ataklar çoğunlukla günün aynı saatlerinde (özellikle gece saatlerinde, genellikle uykudan birkaç saat sonra) ortaya çıkar.
Küme döneminde alkol almak, sigara içmek, yüksek irtifa veya oksijen azlığı gibi durumlar atakları kolayca tetikleyebilir.

Küme Dışı Dönem (Remisyon)

Bu dönemlerde hastalar tamamen ağrısızdır.

Remisyon dönemi genellikle aylarca, bazen yıllarca sürebilir.
Ancak bazı hastalarda, küme dönemleri yıl içinde mevsimsel olarak Özellikle ilkbahar ve sonbahar aylarında atakların yeniden başladığı sıkça görülür.
Mevsimsel tekrarlar, beynin biyolojik saatini yöneten hipotalamusun rolünü destekleyen önemli bir bulgudur.

Kronik Küme Baş Ağrısı

Bazı hastalarda ağrısız dönemler görülmez veya çok kısa sürer.
Bu durumda kronik küme baş ağrısı tanısı konur.
Kronik form, toplam hasta grubunun yaklaşık %10–15’ini oluşturur ve tedavide daha dirençli seyredebilir.

Uluslararası Baş Ağrısı Bozuklukları Sınıflaması, 3. Baskı (ICHD-3) Tanı Kriterleri

Küme tipi baş ağrısının tanısı, Uluslararası Baş Ağrısı Bozuklukları Sınıflaması, 3. Baskı (ICHD-3) kriterlerine göre konur. Bu kriterler, klinik olarak hem araştırma hem de günlük pratikte tanı koymak için altın standart kabul edilir.

Genel Tanım

Küme tipi baş ağrısı, başın bir tarafında, genellikle orbital, supraorbital veya temporal bölgede oluşan, şiddetli ya da çok şiddetli ağrılarla seyreden bir trigeminal otonomik sefalalji tipidir. Ağrıya genellikle aynı tarafta otonomik belirtiler eşlik eder (örneğin göz yaşarması, burun akıntısı, terleme gibi).

Uluslararası Baş ağrısı Hastalıkları Sınıflaması (ICHD-3) Tanı Kriterleri- 3.1. Cluster Headache

3.1.1. Episodik Küme Baş Ağrısı

Tanı Kriterleri:

En az 5 atak olması
B. Şiddetli veya çok şiddetli, tek taraflı orbital, supraorbital ve/veya temporal ağrı; tedavi edilmezse 15–180 dakika sürer
C. Ağrıya aşağıdakilerden en az biri aynı tarafta eşlik eder:
Gözde kızarma ve/veya yaşarma
Burun tıkanıklığı ve/veya burun akıntısı
Alın ve yüzde terleme
Göz kapağında ödem
Göz kapağında düşme (ptozis) ve/veya göz bebeğinde küçülme (miyozis)
Huzursuzluk veya ajitasyon
Atak sıklığı: Günde 1 atağa kadar (nadiren 8’e kadar)
E. Ataklar küme dönemleri halinde (7 gün – 1 yıl) görülür; bu dönemler arasında en az 3 ay ağrısız (remisyon) dönem vardır.

3.1.2. Kronik Küme Baş Ağrısı

Tanı Kriterleri:

Küme tipi baş ağrısı kriterlerini (A–D) karşılayan ataklar
B. Küme dönemleri 1 yıldan uzun sürer ve remisyon süresi 3 aydan kısadır,
veya remisyon dönemi hiç yoktur.

Ek Notlar

Ağrılar sıklıkla gece uykudan uyandırır (özellikle REM uykusu döneminde).
Tipik olarak her gün aynı saatte ortaya çıkar, bu da hipotalamik “biyolojik saat” bağlantısını destekler.
Migrenle karışabilir, ancak küme tipi baş ağrısında hastalar genellikle huzursuz ve hareket halindedir, migren hastaları ise karanlık ortamda dinlenmek ister.

Ne Zaman Bir Nöroloji Uzmanı ile Görüşmelisiniz?

Baş ağrısı herkesin zaman zaman yaşadığı bir durumdur, ancak küme tipi baş ağrısı sıradan bir ağrı değildir.
Aşağıdaki durumlarda mutlaka bir nöroloji uzmanına başvurmanız gerekir:

Şiddetli ve tekrarlayan baş ağrılarınız varsa,
Ağrılarınız belirli dönemlerde kümeleniyor ve her gün aynı saatlerde ortaya çıkıyorsa,
Ağrıyla birlikte gözde kızarma, yaşarma, burun tıkanıklığı veya terleme gibi belirtiler oluyorsa,
Ağrılarınız uykudan uyandırıyor veya günlük yaşamınızı ciddi şekilde etkiliyorsa,

bunlar küme tipi baş ağrısının tipik bulguları olabilir ve doğru tanı için bir nöroloji değerlendirmesi şarttır.

Ayrıca şu durumlarda acil olarak tıbbi yardım alınmalıdır:

Aniden başlayan ve hayatınızın en şiddetli baş ağrısı şeklinde tanımladığınız bir ağrı varsa,
Baş ağrısına ateş, bulantı, boyun sertliği, görme bozukluğu, konuşma güçlüğü veya bilinç bulanıklığı eşlik ediyorsa,
Baş ağrısı travma (düşme, darbe) sonrasında başladıysa.

Erken tanı ve uygun tedavi, hem ağrıların sıklığını azaltır hem de yaşam kalitenizi belirgin biçimde artırır.

Küme Tipi Baş Ağrısında Tanı Nasıl Konur?

Küme tipi baş ağrısının tanısı, hastanın öyküsüne ve klinik bulgularına dayanır.
Tanı koymak için Uluslararası Baş Ağrısı Derneği’nin (IHS) yayımladığı ICHD-3 tanı kriterleri esas alınır. Bu kriterler, ağrının süresi, sıklığı ve eşlik eden belirtilerine göre tanıyı netleştirir.

Tanı Sürecinde Neler Yapılır?

Ayrıntılı Hasta Öyküsü:
Doktor, ağrının başlangıç zamanı, süresi, sıklığı, şiddeti ve eşlik eden belirtiler hakkında ayrıntılı sorular sorar.
Ağrının günün aynı saatlerinde tekrarlaması, gözde kızarma veya burun tıkanıklığı gibi bulgular tanıda yol göstericidir.
Nörolojik Muayene:
Başka nörolojik hastalıkları dışlamak için ayrıntılı muayene yapılır.
Genellikle muayene bulguları normaldir, bu da tanının klinik özelliklere dayanmasını sağlar.
Görüntüleme Yöntemleri:
Küme tipi baş ağrısı tanısı klinik olarak konur, ancak beyin MR’ı veya BT taraması ile başka nedenler (örneğin tümör, anevrizma, sinüs hastalıkları) ekarte edilir.
Özellikle ilk kez küme tipi baş ağrısı düşünülen bir hastada MRI çekilmesi önerilir.
Ağrı Günlüğü:
Hastalardan ağrı günlüğü tutmaları istenir.
Atakların zamanı, süresi, şiddeti ve eşlik eden belirtiler yazıldığında hem tanı doğruluğu artar hem de tedavi planlaması kolaylaşır.

Ayırıcı Tanı (Diğer Hastalıklardan Ayırmak İçin)

Küme tipi baş ağrısı, aşağıdaki durumlarla karışabilir:

Trigeminal Nevralji: Genellikle saniyelik, elektrik çarpması tarzında ağrılar görülür.
Temporal Arterit: Özellikle yaşlı hastalarda, çiğneme ağrısı ve yüksek sedimantasyon ile seyreder.
Sinüzit: Daha donuk, basınç tarzı ağrılar ve genellikle burun tıkanıklığıyla birlikte görülür.
Migren: Daha uzun süren, ışık ve ses hassasiyetinin eşlik ettiği ağrılardır.

Bu detaylı değerlendirme sonucunda tanı kesinleşir ve kişiye özel bir tedavi planı hazırlanır.

Küme Baş Ağrısında Tanı Hemen Konulabilir Mi?

Küme tipi baş ağrısı, klinik olarak belirgin özellikler taşımasına rağmen, ne yazık ki tanısı sıklıkla geciken bir hastalıktır. Bu durum hem hastaların uzun süre gereksiz tedavilere maruz kalmasına hem de yaşam kalitesinin ciddi şekilde bozulmasına yol açmaktadır.

Tanı Gecikmesinin Boyutu

2025 yılında Van Obberghen ve ark. tarafından yapılan kapsamlı bir meta-analizde, küme tipi baş ağrısında ortalama tanı gecikmesi 10,4 yıl (95 % GA [9,1–11,8]) olarak bildirilmiştir【The Journal of Headache and Pain, 2025】.
2022’de Kim ve ark.’nın 235 hasta üzerinde yaptığı çalışmada, hastaların % 36,4’ünde tanı gecikmesinin 7 yıldan uzun sürdüğü, bu oranın son 10 yılda azalma eğilimi gösterdiği belirtilmiştir (Frontiers in Neurology, 2022).
Frederiksen ve ark.’nın Danish Cluster Headache Survey verilerine göre, 1950’lerden 2010’a dek tanı süresi her on yılda belirgin biçimde kısalmış olsa da, hâlâ ortalama 5–6 yıl civarındadır (Cephalalgia, 2020).
Daha eski literatürde, Voiticovschi-Iosob et al. (The Journal of Headache and Pain, 2014) ortalama tanı gecikmesini 5,3 ± 6,4 yıl olarak bildirmiştir.

Türkiye’de Küme Tipi Baş Ağrısında Tanı Gecikmesi

Türkiye’de küme tipi baş ağrısına ilişkin en kapsamlı verilerden biri, Yalınay Dikmen P. ve ark. (2022) tarafından gerçekleştirilen çok merkezli çalışmada sunulmuştur (Cluster Analysis Revealed Two Hidden Phenotypes of Cluster Headache). Bu çalışmada Türkiye’de Küme Baş Ağrısı hastalrına tanı konuşmasındaki gecikme ortalama tanı gecikmesi 4,9 ± 6,8 yıl olarak saptanmıştır. Hastaların önemli bir kısmı, tanı öncesinde migren (%41) veya sinüzit (%27) tanılarıyla takip edilmiştir. Araştırmacılar, küme baş ağrısı konusunda farkındalık artışı ve baş ağrısı konusunda uzman nöroloji merkezlerine erken yönlendirme sayesinde bu gecikmenin kısalabileceğini belirtmişlerdir.

Küme Baş Ağrısında Gecikmenin Nedenleri

Yanlış tanı
Küme tipi baş ağrısı sıklıkla sinüzit, migren veya trigeminal nevralji ile karıştırılmaktadır.
Özellikle göz çevresi ağrı ve burun tıkanıklığı gibi belirtiler, sinüzit tanısına yönlendirebilmektedir.
Hastalığın nadir görülmesi
Migrene kıyasla toplumda daha az rastlandığı için, birçok hasta uzun süre doğru uzmanlık dalına ulaşamamaktadır.
Hastaların sağlık sistemine geç başvurması
Atakların dönemsel olması ve küme dönemleri arasında ağrısız uzun aralıkların bulunması, hastaların “kendiliğinden geçti” düşüncesiyle geç başvurmalarına yol açmaktadır.
Ağrı özelliklerinin atipik seyretmesi
Klasik otonomik belirtiler (göz yaşarması, burun akıntısı vb.) bazı hastalarda zayıf olabilir; bu da tanıyı zorlaştırır.

Tanı Gecikmesinin Sonuçları

Gereksiz diş çekimleri, sinüzit ameliyatları veya migren tedavileri uygulanabilmektedir.
Uygun tedaviye (örneğin oksijen, triptan, verapamil) geç başlanması, atakların kronikleşmesine ve depresyon/anksiyete gelişimine yol açabilmektedir.
Frontiers in Pain Research (2024) dergisinde yayımlanan yeni bir analiz, tanı gecikmesinin atak sıklığı ve ağrı şiddetiyle pozitif korelasyon gösterdiğini bildirmiştir.

Tanı Gecikmesini Azaltmak İçin

Toplumda ve sağlık profesyonelleri arasında küme tipi baş ağrısına yönelik farkındalığın artırılması
Birinci basamak hekimlerin (özellikle kulak burun boğaz, diş hekimi, acil hekimleri) bu hastalığın tipik özelliklerini tanıması, erken nörolojiye yönlendirme açısından kritik öneme sahiptir.

Küme Tipi Baş Ağrısı Tedavisi Nasıl Yapılır?

Küme tipi baş ağrısı tedavisi, ağrı ataklarını hızlı şekilde sonlandırmak ve yeni atakların ortaya çıkmasını önlemek amacıyla üç aşamada planlanır:

Akut Atak Tedavisi (atak anında müdahale)
Köprü (geçiş) Tedavisi
Koruyucu (önleyici) Tedavi

1. Akut Atak Tedavisi

Küme tipi baş ağrısı atakları çok şiddetlidir ve birkaç dakika içinde doruk noktasına ulaşır.
Bu nedenle, etkin tedavi hızlı etki gösteren yöntemlerle yapılmalıdır.

a. Subkutan Sumatriptan (Imigran®)

Atak tedavisinde en etkili ilaçtır.

6 mg’lık subkutan (cilt altı) enjeksiyon formu kullanılır.
Genellikle 10 dakika içinde ağrıyı belirgin şekilde azaltır veya tamamen keser.
Günlük en fazla iki doz kullanılabilir.
Tablet formu yavaş etki ettiği için atak tedavisinde tercih edilmez.

b. Yüksek Akımlı Oksijen Tedavisi

Oksijen, küme tipi baş ağrısında en güvenli ve etkili akut tedavi yöntemlerinden biridir.

12–15 L/dk hızla, hazneli (non-rebreather) maske ile uygulanır.
10–15 dakika boyunca yüksek akımlı oksijen almak, birçok hastada ağrıyı tamamen kesebilir.
Uygun ekipmanla evde kullanım için reçete edilebilir.
Erken dönemde başlanması tedavi başarısını artırır.

Oksijen tedavisi özellikle sumatriptan kullanamayan hastalar için birinci tercih seçenektir.

Alternatifler

Nazal zolmitriptan sprey veya intranazal lidokain gibi yöntemler bazı hastalarda yardımcı olabilir ancak etkinliği daha düşüktür.

2. Köprü (Geçiş) Tedavisi

Koruyucu tedavinin etkisi başlamadan önce, kısa süreli bir “ara dönem” tedavi gerekir.
Bu dönemde amaç, ağrının sıklığını azaltmak ve küme dönemini daha hafif atlatmaktır.

a. Kortikosteroidler (Prednizon veya Metilprednizolon)

7–10 gün boyunca yüksek dozda (örneğin 60–80 mg/gün) başlanır, ardından kademeli olarak azaltılır.
Genellikle birkaç gün içinde atakları durdurur.
Uzun süreli kullanım önerilmez, çünkü yan etkileri (kan şekeri, tansiyon, kilo artışı vb.) olabilir.

b. Sinir Blokajları

Oksipital sinir bloğu, steroid veya lokal anestezik enjeksiyonu ile yapılır.
Küme döneminde atak sıklığını ve şiddetini azaltabilir.
Tekrarlayan ataklarda köprü tedavisi olarak oldukça etkilidir.

3. Koruyucu (Önleyici) Tedavi

Koruyucu tedavinin amacı, atakların tekrarlamasını önlemek ve küme dönemlerini hafifletmektir.
Bu tedaviler, atak dönemi başlamasıyla birlikte uygulanır ve genellikle birkaç hafta devam ettirilir.

a. Verapamil

Küme tipi baş ağrısında birinci basamak koruyucu tedavi
240–960 mg/gün doz aralığında kullanılabilir (kademeli artırılır).
Etkinliği yüksektir, ancak kalp ritmi üzerindeki etkileri nedeniyle EKG ile düzenli kontrol

b. Lityum

Özellikle kronik küme baş ağrısında kullanılır.
Serum düzeyi takibi gerekir (0.6–1.2 mmol/L arası).
Böbrek, tiroid fonksiyonları ve elektrolitler düzenli aralıklarla kontrol edilmelidir.

c. CGRP Monoklonal Antikorları (Galcanezumab)

Son yıllarda yapılan çalışmalar, galcanezumab’ın epizodik küme baş ağrısında atak sıklığını azaltabileceğini göstermiştir.
Subkutan enjeksiyon formundadır.
Henüz tüm ülkelerde onaylı olmamakla birlikte, gelecekte koruyucu tedavide önemli bir seçenek olma potansiyeline sahiptir.

Yaşam Tarzı ve Destekleyici Yaklaşımlar

Alkol, özellikle küme dönemlerinde güçlü bir tetikleyicidir; tamamen kaçınılmalıdır.
Sigara kullanımı hastalık riskini artırır; bırakılması önerilir.
Düzenli uyku, stres yönetimi, kafein ve aşırı yorgunluktan kaçınmak atak sıklığını azaltabilir.
Uyku apnesi veya depresyon gibi eşlik eden durumlar varsa mutlaka tedavi edilmelidir.

Küme Baş Ağrısında Tedavi Kişiye Özel Planlanmalıdır

Küme tipi baş ağrısı, her hastada farklı seyreden ve bireysel özellikler gösteren bir hastalıktır.
Bu nedenle tedavi planı mutlaka bir nöroloji uzmanı tarafından, hastanın yaşı, eşlik eden hastalıkları ve genel sağlık durumu göz önünde bulundurularak kişiye özel şekilde yapılmalıdır.

Düzenli takip ve doğru tedavi kombinasyonu ile hastaların büyük çoğunluğunda atak sıklığı ve şiddetinde belirgin azalma sağlanabilir.

Küme Tipi Baş Ağrısı Hakkında Sıkça Sorulan Sorular

1. Küme tipi baş ağrısı neden erkeklerde daha sık görülür?

Küme tipi baş ağrısı geçmişte erkeklerde kadınlara göre 3–5 kat daha sık görülürdü. Bunun nedeni olarak hormonal farklılıklar, yaşam tarzı (özellikle sigara ve alkol kullanımı) ve biyolojik ritim farkları gösterilmiştir.
Ancak son yıllarda yapılan çalışmalar, kadınlarda da bu hastalığın giderek daha sık tanındığını, cinsiyet farkının azaldığını göstermektedir.

Ne yapılmalı: Kadınlarda da küme tipi baş ağrısı olabileceği unutulmamalı; tipik belirtiler varsa gecikmeden nöroloji uzmanına başvurulmalıdır.

2. Küme tipi baş ağrısı migrenden nasıl ayırt edilir?

Küme tipi baş ağrısı çok kısa ama son derece şiddetli ataklarla seyreder (15 dakika–3 saat). Ağrı genellikle tek taraflı, göz çevresinde hissedilir; göz yaşarması, burun akıntısı ve yüz kızarması eşlik eder.
Migren ağrısı ise genellikle daha uzun sürer (4–72 saat), zonklayıcı karakterdedir ve ışık, ses hassasiyeti ile birlikte olur. Migren hastaları genellikle sessiz bir ortamda yatmayı tercih ederken, küme tipi baş ağrısı hastaları ağrı sırasında hareket etme ihtiyacı hisseder.

Ne yapılmalı: Ataklar kısa ama çok şiddetliyse ve özellikle göz çevresinde oluyorsa migren değil, küme tipi baş ağrısı olabilir.

3. Küme tipi baş ağrısı tamamen iyileşebilir mi?

Küme tipi baş ağrısının kesin bir tedavisi yoktur, ancak doğru tedaviyle hastalık tamamen kontrol altına alınabilir.
Atak sırasında %100 oksijen tedavisi ve sumatriptan enjeksiyonu en etkili yöntemlerdir.
Küme dönemlerinin önlenmesi için verapamil ilk tercih edilen ilaçtır; kronik olgularda lityum kullanılabilir.
Yeni nesil tedaviler arasında CGRP hedefli ilaçlar (örneğin galcanezumab) da umut verici sonuçlar göstermektedir.

Ne yapılmalı: Tedavi mutlaka nöroloji uzmanı tarafından kişiye özel planlanmalıdır.

4. Küme tipi baş ağrısında alkol ve sigara neden bu kadar etkili tetikleyicilerdir?

Küme tipi baş ağrısı olan hastaların çoğu sigara içicisidir ve alkol, özellikle küme dönemlerinde, atağı dakikalar içinde başlatabilir.
Alkol kan damarlarını genişletir ve histamin salınımını artırır. Sigara ise hipotalamusun denge mekanizmalarını bozarak beyin kimyasını etkiler.

Ne yapılmalı: Küme dönemi boyunca alkolden tamamen uzak durulmalı, sigara ise mutlaka bırakılmalıdır.

5. Küme tipi baş ağrısı neden genellikle geceleri başlar?

Küme tipi baş ağrısı genellikle gece 1–3 arası ortaya çıkar. Bu, beynin “biyolojik saati”ni yöneten hipotalamus bölgesindeki ritim bozukluğundan kaynaklanır.
Uykuya dalarken melatonin ve serotonin düzeyleri değişir, bu da trigeminal sinir sisteminin hassaslaşmasına neden olur.
Ataklar genellikle REM uykusu sırasında başlar ve bu nedenle hastalar ağrıyla uyanır.

Ne yapılmalı: Düzenli uyku alışkanlıkları edinmek ve gece oksijen tedavisini hazır bulundurmak atak sıklığını azaltabilir.